|
Η τέχνη και η λογοτεχνία στη Ζάκυνθο εμφανίστηκαν στην αρχή του δέκατου πέμπτου αιώνα κατά τη διάρκεια της ενετικής κυριαρχίας στο νησί, περίοδο κατά την οποία άνθισε ένας λαμπρός πολιτισμός σε αντίθεση με τα υπόλοιπα μέρη της Ελλάδας που ζούσαν κάτω από την σκλαβιά των Τούρκων.
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
 Η γέννηση της λογοτεχνίας ορίζεται στον δέκατο πέμπτο αιώνα όταν οι ποιητές του νησιού διακρίνονταν όχι μόνο για την ποίηση και την πεζογραφία αλλά και για τις μεταφράσεις αρχαιοελληνικών κειμένων στην καθομιλουμένη.
Τον επόμενο αιώνα η Ζάκυνθος συνέβαλε σημαντικά στην Ελληνική λογοτεχνία και τέχνη με την ίδρυση της πρώτης Ελληνικής Ακαδημίας και με σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Μαρτέλαος, δάσκαλος του Φώσκoλου, ο Γκουζέλης, ο Σολωμός και ο Μάτεσις, θεατρικός συγγραφέας που θεωρείται ιδρυτής του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου.
Ανάμεσα στους ποιητές οι πιο γνωστοί του δέκατου ένατου αιώνα είναι σίγουρα ο Φώσκoλος, του οποίου τα ιταλικά ήταν η μητρική γλώσσα, ο Κάλβος, του οποίου η φράση "Η ελευθερία απαιτεί αρετή και τόλμη" αναγράφεται στο θυρεό της πόλης της Ζακύνθου και ο Διονύσιος Σολωμός στον οποίο αφιερώνεται μια πλατεία και μια εκκλησία.
Ο Σολωμός, που σπούδασε στην Ιταλία και έγραψε ποιήματα και στα ιταλικά, αφού γύρισε στην πατρίδα του τη Ζάκυνθο δημιούργησε έργα για να στηρίξει το λαό κατά την περίοδο του πολέμου ενάντια στην τουρκική κατοχή , μερικά από τα οποία είναι κορυφαία λυρικά έργα στην σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Ο Κάλβος και ο Σολωμός αναπαύονται στο εσωτερικό του Μουσείου που φέρει το όνομά τους.
ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453, η πλειοψηφία των καλλιτεχνών που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη και να συνεχίσουν την δημιουργική τους πορεία στα Ιόνια νησιά όπου την εποχή εκείνη δεν ζούσαν κάτω από την σκοτεινή περίοδο που διένυε η Ελλάδα.
Το 1669 οι μεγάλοι αρτίστες της εποχής μεταναστεύουν στην Ζάκυνθο όπου βρίσκεται κάτω από την Ενετική κυριαρχία και δημιουργούν. Παράλληλα, μεταφέρουν στα έργα τους επιρροές από τον δυτικό κόσμο. Ένας από τους μεγαλύτερους εκπροσώπους της ζωγραφικής τέχνης είναι ο Παναγιώτης Δοξαράς. Γεννημένος στη Μάνη το 1662 μετακομίζει με την οικογένειά του στη Ζάκυνθο στο ατελιέ Ηλία Μόσκου. Εκεί μαθαίνει και την επτανησιακή τέχνη. Ένα από τα έργα του μπορούμε να θαυμάσουμε σήμερα στην εκκλησία «Η Κυρία των Αγγέλων» στην πόλη του νησιού. Ο Δοξαράς εγκαινιάζει την χρήση λαδιού σε καμβά πράγμα που οδηγεί στην διάδοση προσωπογραφιών και προοπτικών σχεδίων.
Ένας άλλος εξέχων ζωγράφος υπήρξε ο Κουδούνης που ανήκε στην Φιλική Εταιρεία και ζωγράφισε πίνακες με εθνικιστικά μηνύματα και όχι μόνο θρησκευτικούς.
Δεν πρέπει να ξεχαστεί και ο Τσάκος για την ζωγραφική του ποιότητα και την ακρίβεια με την οποία ζωγράφιζε τις λεπτομέρειες στις προσωπογραφίες του.
Τον δέκατο ένατο αιώνα η ζωγραφική αλλάζει, εν μέρει, προοπτική.
Δεν είναι πια μόνο μια ιερή τέχνη που εκτίθεται στις εκκλησίες αλλά αρχίζει να θεωρείται σαν τέχνη που όλοι μπορούν να θαυμάζουν και στους τοίχους του δικού τους σπιτιού.
Αυτόν τον αιώνα σημαντικός υπήρξε ο Πελεκάσης, ζωγράφος με διεθνή αναγνώριση για τα τοπία του, τις προσωπογραφίες και εικόνες που έχουν εκτεθεί και σε Μουσεία.
ΓΛΥΠΤΙΚΗ
Τον δέκατο όγδοο αιώνα αναπτύχθηκε η ανάγλυφη επεξεργασία του αργύρου και η ξυλογλυπτική, τα δε έργα που έφτιαχναν μπορούσε να τα θαυμάσει κανείς προπάντων στις εκκλησίες.
Ενας γνωστό τεχνίτης αργυροχόος ήταν ο Γ. Μπάφας και δείγμα των υπέροχων έργων του βρίσκεται στην εκκλησία του Αγίου Διονυσίου.
Μεταξύ των ξυλογλυπτών, μπορούμε να αναφέρουμε τους αδελφούς Βλάχου, που στόλισαν πολλές εκκλησίες και σπίτια με τα έργα τους τα οποία στη συνέχεια καταστράφηκαν στο σεισμό του 1953, και τον Στέφανο Ξενόπουλο, ειδικευμένο στην τέχνη του ψηφιδωτού.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Στην πόλη της Ζακύνθου, πριν από τον σεισμό, εναλλάσσονταν αρχοντικά με αστικά και λαϊκά σπίτια και πολυάριθμες εκκλησίες.
Η επιρροή των Ενετών επέτρεψε την κατασκευή δημοσίων κτιρίων, δρόμων και γεφύρων που βελτίωσαν την πόλη και μεταξύ 1840 και 1870 ανεγέρθηκαν πολλά νεοκλασσικά κτίρια που έδειχναν τον συνδυασμό του βενετσιάνικου με το στύλ μπαρόκ.
Αυτό το νεοκλασσικό στυλ αναδύεται και στο σχεδιασμό μερικών εκκλησιών.
Το 1953, με τον σεισμό και την πυρκαγιά που ακολούθησε, το μεγαλύτερο μέρος της πόλης γκρεμίστηκε και μαζί του η αίγλη του παλιού πολιτισμού.
Η ανοικοδόμηση σε λίγες περιπτώσεις έμεινε πιστή στο στύλ των παλαιών αρχοντικών που είχαν καταστραφεί και δεν υπήρξε δυνατόν να ξαναχτιστεί από τις στάχτες μια ολόκληρη πόλη διατηρώντας την ομορφιά και την γοητεία που τώρα μόνο οι πιο γέροι θυμούνται.
ΘΕΑΤΡΟ
Μαζί με τη μουσική και τους παραδοσιακούς χορούς, αποδίδεται μεγάλη σημασία στο θέατρο, τόσο σαν κοινή στιγμή γιορτής, όσο και σαν στοιχείο λαϊκής παράδοσης που οι ρίζες του χάνονται στην περίοδο της ενετικής κυριαρχίας.
Ενώ, αρχικά, έκαναν τις παραστάσεις στα αρχοντικά σαλόνια και ως επί το πλείστον ήταν αποκλειστικότητα των πλουσίων τάξεων, κατά τα τελευταία χρόνια της ενετικής ηγεμονίας κατασκευάστηκε ένα θέατρο που άρχισε να φιλοξενεί, για πρώτη φορά, και τις πιο λαϊκές τάξεις.
Τα δύο θεατρικά είδη που αναπτύχθηκαν με μεγαλύτερη επιτυχία υπήρξαν οί όπερα και οι λεγόμενες "ομιλίες", λαϊκές παραστάσεις που συχνά κατήγγειλαν τις κοινωνικές αδικίες που υφίσταντο οι πιο φτωχοί; σ' αυτά τα έργα το συνηθισμένο θέμα ήταν επομένως η αντίθεση μεταξύ πλουσίων και φτωχών και οι ηθοποιοί φορούσαν μάσκα για να κρατούν την ανωνυμία τους.
ΧΟΡΟΙ
Παρόλο που η Ζάκυνθος στη Χώρα, δέχτηκε τις πολιτιστικές επιδράσεις της Δύσης, όπως π.χ. την καντάδα στο τραγούδι της, τις καντρίλιες, το βαλς, την πόλκα και τη μαζούρκα στους χορούς της, στα ορεινά χωριά της διατηρήθηκαν οι παραδοσιακές μορφές του πολιτισμού της.
Σ αυτό βοήθησε και η κατώτερη κοινωνική τάξη (ποπολάροι) από τις τρεις του νησιού, της οποίας μορφή ψυχαγωγίας και δεσμός συνοχής και επικοινωνίας αποτελούσε πάντα η ντόπια λαϊκή μουσικο-χορευτική παράδοση.
Χαρακτηριστικότεροι χοροί της είναι ο συρτός Ζακυνθινός, που χορεύεται απλούστερα στα ορεινά και πιο σύνθετα στα πεδινά μέρη του νησιού, η άμοιρη, κυκλικός μιμητικός και σατυρικός χορός οποίος εντάσσεται στα δρώμενα της αποκριάς παράλληλα με τις «ομιλίες», τις μοναδικές αυτές Ζακυνθινές θεατρικές παραστάσεις. Άλλος χορός είναι ο σταυρωτός, μια παραλλαγή του Ζακυνθινού Συρτού, ο κυνηγός, ο μεγάλος Ζακυνθινός ή γέρανος, χορός ιδιαίτερα των ψηλών κοινωνικών τάξεων και ο Γιαργητός, ανδρικός χορός των χωρικών ο οποίος υπάγεται στα δρώμενα της.
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΑΡΕΚΙΕΣ
Είναι ευρέως γνωστό έως σήμερα ότι το τραγούδι αποτελεί κύριο μέρος στην ζωή των Ζακυνθινών, οι οποίοι από τα παλαιότερα χρόνια έως σήμερα το χρησιμοποιούν για να εκφράσουν συναισθήματα χαράς ή λύπης. Η παρουσία και η σημασία που έδιναν οι Ζακυνθινοί στη μουσική εντοπίζεται από τα χρόνια της αρχαιότητας, όπου για να τιμήσουν τον Πυθαγόρα, τυπώνουν νόμισμα με την μορφή του και την Λύρα.
Οι Ευρωπαίοι κατακτητές μεταφέρουν στους Ζακυνθινούς την αγάπη για την Όπερα και από τα μέσα του 19ου αιώνα, αριστοκράτες αλλά και ποπολάροι αφοσιώνονται στο Μπελκάντο, κάνοντάς το αναπόσπαστο κομμάτι των εκδηλώσεων τους. Από τότε γεννιέται και η αγάπη για το τραγούδι. Παρόλη την επίδραση του Βυζαντινού και Ιταλικού Πολιτισμού, η Ζάκυνθος κατάφερε να διαμορφώσει μια τελείως ξεχωριστή μουσική που την χαρακτηρίζει έως σήμερα.
Το πιο γνωστό χαρακτηριστικό της μουσικής παράδοσης της Ζακύνθου, αποτελούν οι γνωστές Αρέκιες και Καντάδες που θεωρούνται και ένας σημαντικός πόλος έλξης επισκεπτών για το νησί. Οι αρέκιες είναι ένα ιδιαίτερο είδος τραγουδιού της ζακυνθινής παράδοσης και αποτελούνται από δίστοιχα ή τετράστοιχα χωρίς την συνοδεία μουσικών οργάνων με σατιρικό και καυστικό περιεχόμενο.
Η Ζακυνθινή καντάδα, (τετραφωνία με ενδιάμεσες φωνές) αποτελεί ακόμα αγαπημένη μουσική για τους ντόπιους. .
Η μουσική παράδοση της Ζακύνθου δεν περιορίζεται στις γνωστές «καντάδες». Οι καντάδες αντανακλούν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της Ζακυνθινής ψυχής, ευαίσθητο και ρομαντικό. Εξυμνούν την φύση και τον Έρωτα και έως σήμερα σιγοτραγουδιούνται ακόμα και από τους νεότερους. Το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η μουσική στην ζωή των Ζακυνθινών, φαίνεται και από το τις πολλές Χορωδίες και Φιλαρμονικές που συνοδεύουν πολλές από τις εκδηλώσεις του νησιού, και που όχι απλώς δεν μειώνονται αλλά χρόνο με τον χρόνο δημιουργούνται και άλλες νεότερες
|
